Na czym polega działanie terapii falą uderzeniową
Fala uderzeniowa to impuls o wysokim ciśnieniu, który rozchodzi się w tkankach i wywołuje kontrolowaną mikrostymulację. Efekty biologiczne mogą obejmować m.in. poprawę mikrokrążenia, pobudzenie metabolizmu komórkowego, modulację bólu oraz oddziaływanie na miejsca przeciążeniowe w obrębie ścięgien i przyczepów. W praktyce klinicznej terapia bywa rozważana przy entezopatiach (np. „łokieć tenisisty”), przewlekłych tendinopatiach, dolegliwościach powięziowych czy wybranych problemach mięśniowych.
Ważne: skuteczność i zakres wskazań zależą od diagnozy, rodzaju fali, parametrów oraz jakości protokołu. Równie ważne jest kwalifikowanie pacjenta – a tu na pierwszy plan wysuwają się fala uderzeniowa przeciwwskazania.
Bezwzględne przeciwwskazania do terapii falą uderzeniową
Bezwzględne przeciwwskazania oznaczają, że zabieg jest niedopuszczalny, ponieważ ryzyko powikłań przewyższa potencjalne korzyści. Do najczęściej przyjmowanych należą:
- Ciąża
W obszarze miednicy, brzucha i odcinka lędźwiowego terapia jest przeciwwskazana. W praktyce wiele gabinetów traktuje ciążę jako przeciwwskazanie do ESWT w ogóle, aby uniknąć ryzyka. - Nowotwór w obszarze zabiegowym lub podejrzenie procesu nowotworowego
Nie wykonuje się zabiegu na tkankach objętych chorobą nowotworową ani w przypadku niewyjaśnionych zmian (guzków, podejrzanych obrzęków) do czasu diagnostyki. - Zaburzenia krzepnięcia i aktywna terapia przeciwkrzepliwa wysokiego ryzyka
Fala uderzeniowa może nasilać skłonność do krwawień i siniaków. U pacjentów z hemofilią czy istotnymi koagulopatiami zabieg jest co do zasady przeciwwskazany. Przy lekach przeciwkrzepliwych decyzja zależy od dawki, wskazania i oceny ryzyka (często wymaga konsultacji lekarskiej). - Aktywne zakażenie, stan zapalny skóry lub tkanek miękkich w miejscu zabiegu
Dotyczy to m.in. ropni, cellulitis, otwartych ran, sączących zmian skórnych. - Zakrzepica i świeże incydenty naczyniowe w okolicy
W przypadku podejrzenia zakrzepicy lub ostrych problemów naczyniowych nie wykonuje się zabiegu. - Zabieg w obrębie płytek wzrostowych u dzieci i młodzieży
U osób w okresie wzrostu unika się oddziaływania na chrząstki wzrostowe ze względu na ryzyko zaburzeń rozwoju.
Te punkty dobrze pokazują, dlaczego hasło fala uderzeniowa przeciwwskazania powinno być omawiane przed rozpoczęciem cyklu zabiegowego.
Względne przeciwwskazania i sytuacje wymagające ostrożności
Względne przeciwwskazania nie zawsze wykluczają terapię, ale oznaczają konieczność dostosowania parametrów, zmiany obszaru pracy, konsultacji lub odroczenia zabiegu.
- Ostra faza urazu (świeże naderwanie, krwiak, silny obrzęk)
W pierwszym etapie leczenia priorytetem bywa kontrola bólu i obrzęku oraz ochrona tkanki. ESWT częściej rozważa się w problemach przewlekłych niż w świeżych uszkodzeniach. - Znaczna osteoporoza w obszarze zabiegowym
U osób z kruchością kości dobiera się niższe energie lub rezygnuje z zabiegu, jeśli ryzyko mikrourazów jest zbyt duże. - Implanty, endoprotezy, metal w polu zabiegowym
Zależy od lokalizacji. Zwykle unika się bezpośredniej pracy na implant, a decyzję podejmuje się indywidualnie. - Zaawansowana neuropatia czuciowa (np. cukrzycowa)
Osłabione czucie bólu utrudnia bezpieczne dobranie dawki i zwiększa ryzyko przeciążenia tkanek. - Stosowanie sterydów miejscowych lub niedawne iniekcje
Po iniekcji sterydowej w okolicy ścięgna zwykle zaleca się odczekanie, aby zmniejszyć ryzyko osłabienia struktury i powikłań. - Znaczna wrażliwość bólowo-dotykowa, zaburzenia tolerancji bodźców
Czasem konieczna jest zmiana techniki, liczby impulsów lub wybór innej metody terapii.
W praktyce klinicznej lista „ostrożności” jest długa, dlatego wywiad i badanie funkcjonalne są tak ważne. Hasło fala uderzeniowa przeciwwskazania nie jest formalnością, tylko elementem kwalifikacji medycznej.
Obszary anatomiczne, których nie powinno się opracowywać
Niezależnie od wskazania, w terapii falą uderzeniową obowiązują strefy zakazane lub wymagające szczególnej rozwagi. Zwykle unika się pracy:
- bezpośrednio nad oczodołem i gałką oczną,
- w okolicy tarczycy, dużych naczyń i wrażliwych struktur szyi,
- w pobliżu narządów miąższowych (np. okolice brzucha),
- bezpośrednio nad rdzeniem kręgowym i strukturami o wysokiej wrażliwości neurologicznej,
- na otwarte rany oraz zmiany skórne o niejasnej etiologii.
Dodatkowo terapeuta powinien uwzględnić anatomę pacjenta, rodzaj fali (ogniskowana ma większą penetrację i precyzję), a także parametry takie jak energia i częstotliwość.
Jak wygląda bezpieczna kwalifikacja pacjenta
Aby zminimalizować ryzyko, standardem powinna być kwalifikacja obejmująca:
- wywiad o chorobach przewlekłych (krzepnięcie, nowotwory, infekcje),
- listę leków (szczególnie przeciwkrzepliwe, steroidy),
- ocenę skóry i tkanek w obszarze zabiegu,
- diagnozę funkcjonalną i różnicowanie przyczyn bólu,
- omówienie możliwych reakcji po zabiegu (tkliwość, zaczerwienienie, przejściowe nasilenie bólu).
Jeśli pojawiają się wątpliwości, rozsądne jest odroczenie terapii i konsultacja lekarska. To podejście jest spójne z zasadą „najpierw bezpieczeństwo”, która stoi za tematem fala uderzeniowa przeciwwskazania.
Terapia falą uderzeniową może być wartościowym narzędziem w leczeniu wybranych schorzeń przeciążeniowych i przewlekłych dolegliwości tkanek miękkich. Nie jest jednak zabiegiem uniwersalnym. Kluczowe znaczenie mają fala uderzeniowa przeciwwskazania – zwłaszcza ciąża, nowotwory w obszarze zabiegowym, zaburzenia krzepnięcia, aktywne infekcje oraz praca w niebezpiecznych okolicach anatomicznych. Ostateczna decyzja powinna wynikać z rzetelnego wywiadu, badania oraz indywidualnej oceny ryzyka. Dzięki temu terapia ma szansę być nie tylko skuteczna, ale przede wszystkim bezpieczna.
